Nơi những câu chuyện lớn của dòng sông bắt đầu
“Có những thành phố được tạo nên bởi những đại lộ. Có những thành phố được ghi nhớ bởi những công trình biểu tượng. Nhưng Sài Gòn được sinh ra, lớn lên và phát triển cùng dòng sông của mình.”
Trong hơn bốn thế kỷ, sông Sài Gòn đã trở thành mạch nguồn nuôi dưỡng vùng đất phương Nam. Trên đôi bờ dòng sông ấy, những đoàn thương nhân tấp nập trao đổi hàng hóa, tàu thuyền từ khắp nơi cập bến, người Việt từng bước mở cõi về phương Nam và kiến tạo nên một trong những đô thị năng động nhất Đông Nam Á.
Ngày nay, Cảng Sài Gòn không chỉ là một biểu tượng của lịch sử hàng hải và thương mại Việt Nam. Đây còn là cửa ngõ của du lịch đường sông, nơi Amiral Cruises đưa du khách bước vào hành trình khám phá chiều sâu văn hóa, lịch sử và ký ức của Thành phố Hồ Chí Minh.
Đi trên sông Sài Gòn không đơn thuần là một chuyến du ngoạn. Đó là hành trình ngược dòng thời gian để cảm nhận lịch sử vẫn đang hiện diện trên từng khúc sông.
Thương cảng trước khi có tên gọi Sài Gòn
Trước khi người Pháp đặt chân đến Nam Kỳ và trước khi cái tên Sài Gòn xuất hiện trên bản đồ quốc tế, vùng đất này đã là một trung tâm giao thương sông nước quan trọng của khu vực.
Từ thời Vương quốc Phù Nam, cư dân vùng Nam Bộ đã kết nối với các tuyến thương mại quốc tế thông qua thương cảng Óc Eo. Nhiều thế kỷ sau, các lưu dân người Việt tiếp tục khai phá vùng đất Bến Nghé và Prei Nokor, từng bước biến một vùng đất hoang sơ thành đô thị thương mại sầm uất.
Năm 1623, chúa Nguyễn Phúc Nguyên thiết lập trạm thu thuế tại Prei Nokor, đánh dấu bước khởi đầu cho vai trò thương mại chính thức của vùng đất này trong tiến trình mở rộng lãnh thổ về phương Nam.
Đến năm 1698, Nguyễn Hữu Cảnh thành lập phủ Gia Định. Từ cột mốc quan trọng này, Sài Gòn – Gia Định nhanh chóng trở thành trung tâm hành chính, kinh tế và giao thương của toàn bộ Nam Bộ.
Một dấu mốc quan trọng khác diễn ra vào năm 1772, khi kênh Ruột Ngựa được đào để kết nối Sài Gòn với vùng đồng bằng sông Cửu Long. Tuyến thủy lộ mới giúp việc vận chuyển hàng hóa thuận lợi hơn, thu hút ngày càng nhiều thương nhân trong và ngoài nước đến buôn bán.
Từ đây, Sài Gòn dần mang diện mạo của một thương cảng quốc tế, nơi hội tụ những dòng chảy thương mại, văn hóa và con người từ khắp châu Á.
Cảng lớn nhất Đông Dương thời Pháp thuộc
Sau khi chiếm Gia Định năm 1859, chính quyền Pháp nhanh chóng nhận ra giá trị chiến lược của sông Sài Gòn đối với hoạt động hàng hải và thương mại.
Năm 1860, Đô đốc Page quyết định thành lập Cảng Sài Gòn, đồng thời giao Compagnie des Messageries Maritimes đầu tư xây dựng hệ thống cảng bằng nguồn vốn nhà nước kết hợp với tư nhân.
Chỉ hai năm sau, khu vực Bến Nhà Rồng đã hình thành với hệ thống cầu tàu, kho hàng, xưởng sửa chữa, kho than, văn phòng và bến neo đậu hiện đại. Công trình này nhanh chóng đưa Cảng Sài Gòn trở thành một trong những cảng biển hiện đại nhất khu vực Đông Nam Á vào thời điểm đó.
Ngày 23 tháng 11 năm 1862, chuyến tàu hơi nước đầu tiên từ Pháp cập bến Nhà Rồng, chính thức mở tuyến hàng hải trực tiếp giữa Pháp và Nam Kỳ. Đây được xem là cột mốc quan trọng đưa Sài Gòn hội nhập vào mạng lưới hàng hải quốc tế.
Trong những thập niên cuối thế kỷ XIX và đầu thế kỷ XX, Cảng Sài Gòn tiếp tục được mở rộng với hệ thống cầu tàu bê tông cốt thép, kho hàng, đường sắt, cần cẩu, tàu kéo và khu neo đậu được đầu tư đồng bộ.
Đến thập niên 1920, tàu biển có thể cập và bốc dỡ hàng hóa trên chiều dài gần 6 km dọc bờ sông.
Năm 1939, Cảng Sài Gòn được xếp hạng là cảng biển bận rộn thứ bảy trong toàn Đế quốc Pháp, đồng thời trở thành cảng thương mại lớn nhất Đông Dương và là trung tâm kinh tế quan trọng của Nam Bộ.
